ايضا مساوى است كه معناى حقيقى كلام باشد . مثل : رأيت اسدا ، و يا مدلول مجازى باشد . مثل : رأيت اسدا يرمى و . . . ب . المفهوم ما يحصل فى الذهن مفهوم عبارت است از صورتى كه در ذهن حاصل مىشود و ذهن او را تصور مىكند در مقابل مصداق كه ما يوجد فى الخارج . حال ، مساوى است كه مفهوم با وساطت الفاظ باشد و يا وساطت الفاظ در كار نباشد . مثل اينكه از ديدن يك شىء ، صورت او در ذهن حاصل شود . المفهوم ما يدل عليه اللفظ لا فى حد ذاته . مفهوم عبارت است از آن معنايى كه كلام متكلم مستقيما و بالمطابقة بر او دلالت نكند بلكه به دلالت التزاميه‌اى ( كه لزوم بين بالمعنى الاخص دارد ) دلالت كند در مقابل منطوق كه ما يدل عليه اللفظ فى ذاته كه كلام مستقيما برآن معنا دلالت كند و حامل آن معنا باشد و قالب براى آن معنا باشد و مرآت آن باشد خواه معناى حقيقى باشد و خواه معناى مجازى باشد . مثال : « إن جاءك زيد فاكرمه » مفهومش اين است كه « ان لم يجيئك فلا يجب اكرامه » . اما سؤال دوم : نسبت‌ها : نسبت معناى اول با معناى دوم ، عموم و خصوص مطلق است چون : اولى مخصوص صورت حاصله از لفظ است و دومى اعم است چه بالفظ و چه بىلفظ . اما نسبت معناى اولى با سومى ، عموم و خصوص مطلق است به اينكه معناى اولى ، اعم و معناى سوم ، اخص است چون اولى ، شامل معناى مطابقى و التزامى ، هر دو مىشود و نيز شامل مدلول مفرد و جمله هر دو مىشود . ولى سومى ، مختص به مدلول التزامى جملات تركيبى است خواه انشائيه ، خواه اخباريه . اما نسبت معناى ثانى با ثالث ، باز هم عموم و خصوص مطلق است كه معناى ثانى ، اعم است و ثالث ، اخص چون : « ما يحصل فى الذهن » اعم است از اينكه به واسطهء لفظ باشد يا نه ؛ به واسطهء لفظ هم كه بود ، اعم است از اينكه مدلول مطابقى باشد يا التزامى . اما سؤال سوم : مقصود شخصى اصولى از مفهوم ، همان معناى سومى است كه در